Murat–Max araştırmasını görünce Hollanda’da buna benzer bir çalışma yapıldı mı diye merak ettim.Araştırma öyle tokat gibi bir gerçeği ortaya çıkarıyordu ki…

Aynı performansı gösteren iki öğrenci, sırf isimleri farklı olduğu için farklı değerlendiriliyordu.
Biri “Max”, diğeri “Murat”.

Peki bu sadece Almanya’ya özgü bir durum muydu? Yoksa Hollanda’da da benzer bir tablo mu vardı?

Murat–Max Araştırması: Kim Yaptı ve Ne Buldu?

Bu çalışma Almanya’nın Mannheim Üniversitesi’nden Prof. Dr. Irena Kogan ile araştırma ekibi tarafından gerçekleştirildi.
Öğretmen adaylarına aynı öğrenci metni iki farklı isimle sundular: “Max” ve “Murat”.

Bulgular çok netti:

• Aynı performans gösterilmesine rağmen Murat isimli öğrenci daha düşük not aldı.
• Araştırmacılar bunun, öğretmen adaylarının değerlendirmelerinde bilinçsiz etnik önyargı bulunduğunu gösterdiğini belirtti.

Yani “aynı iş, farklı not” vakası Almanya’da bilimsel olarak doğrulandı.

Peki Hollanda? Aynı Türde Bir Araştırma Var mı?

Aynı essay’i iki farklı isimle verip Almanya’daki gibi doğrudan not farkı arayan birebir bir Murat–Max deneyi Hollanda’da yapılmadı.

Ancak konuyu başka açılardan inceleyen, oldukça güçlü araştırmalar var.

Ve bu çalışmaların yazarları da Hollanda akademisinde oldukça tanınmış isimler.

Hollanda’da Notlandırma Araştırması: Van Ewijk (2011)

Amsterdam’daki Tinbergen Institute’tan Dr. Reyn van Ewijk tarafından yapılan deneysel çalışma “Same Work, Lower Grade?” tam olarak şunu ölçtü:

Öğrencinin etnik kökeni, öğretmenin verdiği notu etkiliyor mu?

Sonuç şaşırtıcıydı:

• Notlarda belirgin bir ayrım bulunmadı.
• Yani deney, Almanya’daki “Murat daha düşük not aldı” bulgusunu tekrarlamadı.

Ama iş burada bitmiyor…

Asıl Çarpıcı Olan: Beklentilerdeki Fark – Van den Bergh & Denessen

Not farkı çıkmaması “eşitlik var” anlamına gelmiyor. Hollanda’da yapılan diğer araştırmalar, eşitsizliğin farklı bir kapıdan içeri sızdığını gösteriyor.

Özellikle iki isim ön plana çıkıyor:

• Prof. Linda van den Bergh (Fontys University)
• Prof. Elliënne Denessen (Radboud University)

Bu ekip, öğretmenlerin öğrencilere dair beklentilerini inceledi.

Sonuç?

• Türk, Fas ve genel olarak göçmen kökenli öğrencilere yönelik daha düşük beklenti olduğu tespit edildi.
• Beklentiler, öğretmenlerin yönlendirme kararlarını ve sundukları akademik desteği doğrudan etkiliyor.

Bu nedenle birçok uzman “Hollanda’daki en büyük eşitsizlik notta değil, beklentide başlıyor” görüşünde.

Neden Beklentiler Bu Kadar Önemli?

Hollanda’da çocuklar 11–12 yaşlarında öğretmen tavsiyesiyle eğitim seviyelerine ayrılıyor.
Bu tavsiye, öğrencinin gelecekteki okul türünü belirlediği için kritik bir eşik.

Eğer öğretmen bir öğrenciden “daha az başarılı olur” beklentisine sahipse:

• Daha düşük seviye öneriyor,
• Öğrenci daha az destek görüyor,
• Ve eğitim yolu erken yaşta daraltılıyor.

Yani ayrımcılık bazen yüksek sesle değil, fısıltıyla işliyor.

Almanya Açık, Hollanda Sessiz Bir Eşitsizlik Gösteriyor

Almanya’daki Murat–Max araştırması bize açık ve doğrudan bir tablo sundu:
Aynı performans, farklı not.

Hollanda’da ise manzara daha sessiz:

• Dr. van Ewijk’in çalışması notlarda doğrudan fark bulmadı.
• Ama van den Bergh & Denessen gibi araştırmacılar, öğretmen beklentilerindeki sistematik farkları ortaya koydu.
• Bu da eğitimdeki eşitsizliğin Hollanda’da daha ince, daha görünmez ama bir o kadar etkili olduğunu gösteriyor.

Bir ülkede Murat düşük not alıyor.
Diğerinde Murat doğru seviyeye yönlendirilmeden sistemin alt basamaklarına sıkıştırılıyor.

Yöntem farklı, sonuç benzer.